
Op de dag dat hij werd opgepakt gaf Klaas Görtemöller nog snel zijn portemonnee aan zijn vrouw en drie jonge kinderen. Alsof hij wist dat hij nooit meer bij zijn gezin terug zou keren. Klaas Görtemöller (24) is één van de Merwedegijzelaars voor wie in Sliedrecht een struikelsteen is gelegd.
Het is vandaag – 13 juli 2026 – precies 106 geleden dat Klaas Görtemöller werd geboren in Sliedrecht. We delen daarom vandaag zijn verhaal.
Klaas Görtemöller werd op 13 juli 1920 in Sliedrecht geboren. In 1940 trouwde hij met Marrigje Kooij. Ze kregen samen drie kinderen: Pleuni, Wim en Teus. Het gezin woonde op het adres C 480. Dat adres kennen we vandaag de dag als Molendijk 160, al staat het huis er niet meer.
Uitgezonden naar Duitsland
Tot begin 1943 was Klaas Görtemöller als ijzervlechter/bakschipper werkzaam bij Volker Beton in Sliedrecht. Vanwege de meldingsplichtige leeftijd in die tijd kreeg hij een oproep van het Gewestelijk Arbeidsbureau. Op 9 juli 1943 werd Klaas voor het eerst naar Duitsland uitgezonden. Zijn vrouw Marrigje was toen zwanger.
De arts was bereid een verklaring te schrijven, dat uitzending hierdoor niet wenselijk was. Hoewel hieraan gehoor gegeven werd, werd Klaas wel verplicht Wehrmachtswerk te gaan verrichten voor de organisatie Todt te Willemsdorp. Na vier maanden moest hij zich melden in Wijk aan Zee en van daaruit werd hij rechtstreeks doorgezonden naar Duitsland. Daar werd hij te Kassel als ijzervlechter tewerkgesteld bij de O.T. In oktober 1943 werd hij overgeplaatst naar Herne-Sodingen.
Verlangend naar thuis
Uit brieven die hij naar huis schreef, werd duidelijk dat hij het slecht had in Duitsland. Hij verlangde erg naar huis, waar hij zijn zwangere vrouw met twee kinderen had moeten achterlaten. In zijn afwezigheid was zijn vrouw Marrigje in september 1943 bevallen van jongste zoon Teus. In mei 1944 mocht Klaas eindelijk – na vanaf juli 1943 onafgebroken in Duitsland te zijn geweest – met verlof naar huis.
Toen zag hij zijn zoon Teus voor het eerst en – naar later zou blijken – ook voor het laatst. Klaas voelde er uiteraard weinig voor naar Duitsland terug te keren. Hij besloot onder te duiken. Hij wilde niet opnieuw naar Duitsland. Door een speling van het lot gebeurde dat helaas wel. Op dinsdag 16 mei 1944 – de dag van de Merwederazzia – was Klaas op weg naar het station in Sliedrecht om van daaruit naar het onderduikadres in Soest te reizen.

Portemonnee aan vrouw gegeven
Zover kwam het niet, want hij liep in de val van de razzia en zo werd hij door de Grüne Polizei gearresteerd. Zoals het die dag ook vele andere jongens verging, werd hij naar de verzamelplaats bij de Grote Kerk in Sliedrecht gebracht. Zijn vrouw heeft hem daar die avond in de rij zien staan. Klaas heeft daar nog kans gezien haar zijn portemonnee te geven. “Daar heb jij met drie kinderen meer aan dan ik”, schijnt hij gezegd te hebben.
Vanuit Sliedrecht werd hij overgebracht naar Kamp Amersfoort. Toen de Merwedegijzelaars in juli 1944 vanuit Amersfoort op transport gingen, belandde hij in een concentratiekamp in Duitsland in de buurt van Leipzig. Zijn thuisfront vernam al die tijd niets van hem. Dat hij in de buurt van Leipzig gevangen zat, kwam zijn vrouw Marrigje via via ter ore.
Afvoeren en begraven van lijken
In april 1945 ontving Marrigje van het Nederlandse Rode Kruis de mededeling dat haar man Klaas op 17 november 1944 te Dölkau in Zöschen was overleden. Volgens betrouwbare bronnen was hij gestorven van ellende, ontbering en totale uitputting. In het kamp waar hij is overleden, bleek hij te zijn ingedeeld bij het zogenaamde dodencommando, wat inhield dat hij belast was met het afvoeren en begraven van lijken. Werk wat gezien de omstandigheden en zijn karakter waarschijnlijk tot zijn eigen dood heeft geleid.
Klaas Görtemöller ligt in Duitsland begraven, maar heeft er geen persoonlijk graf. Zijn gezin heeft na de oorlog geprobeerd hem in Sliedrecht te laten herbegraven, maar omdat hij in een massagraf lag, is dat helaas niet gelukt. Voor Marrigje was het een verschrikkelijke tijd. Op 23-jarige leeftijd was ze weduwe en bleef ze alleen met drie zeer jonge kinderen achter. Zeker ook in het licht van die tijd, de sociale voorzieningen waren destijds niet zo goed. In 1948 is Marrigje hertrouwd. “Mijn stiefvader heeft ons als zijn eigen kinderen opgevoed. In die zin hebben mijn zus, broer en ik dus geen vader gemist, maar toch…”, aldus zijn jongste zoon Teus.
Zoon Teus aanwezig bij plaatsing steen
Op maandag 6 februari 2017 heeft kunstenaar Gunter Demnig een struikelsteen voor Klaas Görtemöller geplaatst op de Molendijk, ter hoogte van nummer 160. Meerdere familieleden van Klaas – onder wie zijn zoon Teus en diens vrouw Sjanie – waren aanwezig. Kleindochter Angela heeft de struikelsteen voor haar grootvader Klaas aan Gunter Demnig aangereikt.


Zaterdag 28 mei 2022 heeft de Stichting Struikelstenen Sliedrecht zes eerder gelegde stenen vervangen. De reden hiervoor is dat het in de loop der tijd mogelijk bleek om op de stenen ook te vermelden dat het om een Merwedegijzelaar gaat. Bovendien adviseerde de organisatie rondom Gunter Demnig ons om in plaats van de term ‘omgekomen’ het woord ‘bezweken’ te gebruiken. Dit betrof de stenen voor de Merwedegijzelaars Teunis Ceelen, Klaas Görtemöller, Pieter Harkema, Pieter van Hemert, Arie de Kluijver en Steven Gerrit van der Kreeft.
