Joodse Sophia is met haar man en zoon vermoord in Auschwitz

Kunstenaar Gunter Demnig heeft de struikelstenen voor de familie Van Gelderen geplaatst op de Stationsweg.

De Joodse Sophia van Gelderen-Kleinkramer verhuisde in de Tweede Wereldoorlog naar Sliedrecht, omdat hier familie van haar woonde. Sophia zelf, haar man, haar zoon en meerdere familieleden zijn opgepakt en vermoord door de Duitse bezetter.

Het is vandaag, 30 juli 2026, precies 125 jaar geleden dat Sophia van Gelderen-Kleinkramer werd geboren. We delen daarom haar verhaal.

Sophia van Gelderen wordt op 30 juli 1901 geboren in Rotterdam als dochter van Simon Kleinkramer and Betje den Hartog. Sophia trouwt op 10 december 1930 in Rotterdam met Jacques van Gelderen. Op 15 april 1935 krijgt het stel een zoon: Simon Gabriel.

De familie Van Gelderen verhuist in de eerste week van maart 1941 van Rotterdam naar Sliedrecht. Ze behoren tot de kostgangers van mejuffrouw Leentje Nederlof. Anders dan de latere onderduikers worden zij keurig ingeschreven bij de burgerlijke stand en ook De Merwebode meldt het nieuwe woonadres: Stationsweg 32. Dat kan in het eerste oorlogsjaar nog allemaal.

De familie Van Gelderen verhuist naar Sliedrecht omdat hier familie woont van de vrouw des huizes. De broer (Salomon Kleinkramer) van Sophia is – met zijn gezin – na het bombardement van Rotterdam naar Sliedrecht (Merwesingel 88) verhuisd en ook de moeder van Sophia (Betje Kleinkramer–den Hartog) woont in Sliedrecht, op de Rivierdijk bij haar broertje Simon den Hartog.

Onderduiken in de Biesbosch
Als de omstandigheden voor Joden slechter (en slechter) worden, overlegt Sophia’s man Jacques met zijn zwager Salomon Kleinkramer de mogelijkheden onder te duiken. Jacques doet een beroep op een buurtgenoot en die weet twee vrienden zo ver te krijgen met Jacques en diens neefje Simon Kleinkramer naar de Biesbosch te gaan om daar verdere voorbereidingen voor het vertrek van beide families te treffen.

De bedoeling is Jacques en Simon tijdelijk in de Biesbosch onder te brengen in een keet die wordt gebruikt door griendwerkers. Als het gezelschap bij de keet aankomt, blijkt deze nog in gebruik. De aanwezige griendwerkers zijn niet bereid de twee Joden onderdak te bieden. Als ook een poging beiden bij een boer aan het Wantij onder te brengen mislukt, aanvaarden ze in hun kano’s de terugtocht.

De kano waarin Jacques, Simon en een van de Sliedrechtse jongens zitten, maakt water en het lukt de inzittenden maar net de oever aan de Sliedrechtse kant te bereiken. ’s Avonds worden ze opgepakt en naar het politiebureau aan het Dr. Langeveldplein gebracht. Volgens het dagrapport van de politie worden ze daar om 2 uur ’s nachts op 12 augustus in bewaring gesteld. Aan het begin van de avond van 12 augustus worden ze overgebracht naar Rotterdam.

Kort na de arrestatie van Jacques worden ook Sophia en zoontje Simon Gabriël opgepakt. En binnen een week na het bootongeluk worden Sophia en Simon Gabriël op 19 augustus 1942 – op de dag dat ze daar aankomen – omgebracht in Auschwitz-Birkenau. Jacques van Gelderen moet eerst nog wat dwangarbeid verrichten in het kamp, maar hem wacht ruim een maand later – op 30 september 1942 – hetzelfde lot als zijn vrouw en zoon.

Op 7 oktober 2019 heeft kunstenaar Gunter Demnig 14 struikelstenen in Sliedrecht geplaatst. Twaalf daarvan werden gelegd ter hoogte van Het droevigste huis van Sliedrecht. Demnig legde die ochtend ook een steen voor Jacques, Sophia en Simon Gabriël van Gelderen.